Anna Jabłońska-Ważny

Anna Jabłońska - Ważny - od trzydziestu lat pracownik Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej - Kierownik Działu Etnografii. Autorka ekspozycji tradycyjnego budownictwa ludowego Ziemi Kaliskiej w obrębie parku przy dworku Marii Dąbrowskiej w Russowie oraz ponad dwudziestu wystaw czasowych z zakresu szeroko pojętej kultury regionu i jego historii, szczególnie zainteresowana tradycyjną kulturą religijną. Projektodawczyni i realizatorka cyklu plenerowych festynów etnograficznych we wspomnianym mini skansenie, przybliżającym szerokiej publiczności, a szczególnie młodzieży życie codzienne, obyczaje i obrzędy dawnej wsi kaliskiej. Także autorka ekspozycji w osiemnastowiecznej chacie ze Starego Miasta w Grodzisku piastowskim na Zawodziu oraz organizatorka stoiska poświęconego zielarstwu i medycynie ludowej podczas Jarmarku Archeologicznego już od jego pierwszej edycji w 1998 roku Autorka wielu artykułów w prasie naukowej i regionalnej oraz uczestnik audycji o walorach dziedzictwa kulturowego Ziemi Kaliskiej w regionalnym radiu i telewizji.

W 2008 roku współrealizowała znaczącą wystawę" Vanitas - czyli u kresu ziemskiej pielgrzymki człowieczej”, która stanowiła wydarzenie towarzyszące obchodom XV Europejskich Dni Dziedzictwa Kulturowego oraz jubileuszowi 200-lecia cmentarza przy kaliskiej Rogatce. Także uczestnik sesji"Ludzie gościńca, pielgrzymi wędrowcy"z referatem pt."Krzyże, kapliczki i figury przydrożne jako znaki w przestrzeni”.

Najistotniejszymi z ostatnich jej dokonań i ważnym wkładem w ochronę, pielęgnowanie oraz upowszechnianie rodzimej kultury regionu było zainicjowanie i zrealizowanie dwóch projektów. Pierwszy to:"Zachować i przekazać żywy głos ludowej tradycji"został przeprowadzony w 2007 roku w ramach programu operacyjnego"Rozwój inicjatyw lokalnych"Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Celem projektu była digitalizacja znajdującego się w dziale etnografii archiwum ikonograficznego. Unikalny, liczący ponad 3000 nagrań (pieśń, muzyka, wywiady, opowiadania ludowe) zbiór, zgromadzony w końcu lat 50-tych XX wieku, przez poznańskiego etnomuzykologa Jarosława Lisakowskiego na terenie dawnego powiatu kaliskiego, został przeniesiony z taśm magnetofonowych na płyty CD oraz do komputerowej bazy danych. W ten sposób został zabezpieczony przed nieuchronną fizyczną degradacją, a jednocześnie pojawiła się możliwość (dotąd utrudniona) udostępniania, wykorzystywania i upowszechniania oryginalnego folkloru kaliskiego do celów poznawczych, edukacyjnych i popularyzatorskich. W ramach projektu została też opracowana i wydana publikacja pt."Folklor Ziemi Kaliskiej - żywy głos tradycji”. Zawiera ona trzy zeszyty tematyczne poświęcone obrzędom dorocznym, weselnym oraz pieśniom powszechnym, teraz dopiero z dołączonymi płytami CD i ze stosownym wyborem materiału pieśniowego i muzycznego. Zorganizowane została też"Lekcja folkloru Ziemi Kaliskiej"podczas, której zaprezentowano efekty wielomiesięcznej pracy nad ratowaniem nagrań i ich upowszechnieniem. Nowe cyfrowe archiwum folkloru oraz wspomniana publikacja znalazły wielu zainteresowanych w regionie, ale także w innych stronach kraju. Stanowi ono obecnie nieocenioną pomoc dla badaczy folkloru, studentów etnologii, kapel ludowych zespołów i nauczycieli i twórców muzyki. Drugi projekt pt."Przydrożne krzyże, figury i kapliczki Ziemi kaliskiej - świadkowie tradycji i strażnicy obrazu kulturowego"został zrealizowany w 2008 roku w ramach ministerialnego programu operacyjnego"Edukacja kulturalna i upowszechnianie kultury - ochrona dziedzictwa kultury ludowej”. Podczas badań zarejestrowano i sporządzono dokumentację fotograficzną i opisową ponad 250 obiektów tej dziedziny ludowej kultury regionu Wśród ujętych w archiwum i publikacji 251 pozycji znalazło się 77 krzyży, 89 kapliczek i 85 figur przydrożnych. Znaczną ich koncentrację odnotowano w zachodniej części regionu, w powiecie ostrowskim Przede wszystkim w krainie nad Ołobokiem i Baryczą zachowały się najstarsze i najpiękniejsze zabytki rzeźbionych krzyży przydrożnych i drewnianych kapliczkowych świątków - spuścizna po dawnych ludowych twórcach, głównie po Pawle Brylińskim z Masanowa. W rezultacie w dziale etnografii kaliskiego muzeum powstało obszerne archiwum fotograficzno-opisowe tych cennych zabytków ludowej tradycji, została opracowana i wydana bogato ilustrowana publikacja pt."Krzyże, kapliczki i figury przydrożne - klejnoty pejzażu Ziemi Kaliskiej”, zawierająca także pełny katalog zdokumentowanych obiektów. Pod takim samym tytułem, w ramach projektu powstał także krótkometrażowy film dokumentalno-oświatowy, oceniony przez Instytut Antropolgii i Etnologii UAM w Poznaniu jako jeden z najlepszych ostatnio zrealizowanych filmów etnograficznych. Rezultat intensywnej pracy nad dokumentowaniem tej sfery dziedzictwa kulturowego i jej upowszechnianiem zaprezentowano podczas publicznego pokazu filmu i prezentacji publikacji w sali kaliskiego muzeum. W efekcie w zasobach działu etnografii pojawiło się nowe archiwum, wydawnictwo i film dotyczące kultury regionalnej, dostępne i wykorzystywane przez animatorów i miłośników kultury ludowej, badaczy historii i kultury regionu, organizacje turystyczne i krajoznawcze, przewodników PTTK, nauczycieli języka polskiego, historii i plastyki szkół wszystkich stopni, etnografów, kulturoznawców, historyków sztuki, artystów plastyków, konserwatorów zabytków, itp. Publikacja zaś i film wzbudziły też zainteresowanie placówek naukowych i muzealnych z terenu całego kraju.

Dzięki realizacji obu tych projektów zostało utrwalone w Kaliskiem muzeum bezcenne źródło wiedzy o rodzimym dziedzictwie i zostały stworzone warunki do jego kultywowanie oraz szerokiej promocji walorów kultury i tradycji Ziemi Kaliskiej.