Ekspozycje czasowe
Świat zaklęty w drewnie" - Rzeźby ludowe Tadeusza Flaka
Współczesną sztuką ludową określa się zazwyczaj twórczość plastyczną wsi i środowisk blisko z nią związanych, zaistniałą głównie w efekcie przemian społecznych i kulturowych w naszym kraju po 1945 roku. Wątki tradycji ludowej preferowano w oficjalnej polityce kulturalnej państwa i odwoływano się do nich często jako do korzeni i zasadniczych wartości kultury narodowej. Takie tendencje skutkowały szczególną opieką instytucji kulturalnych nad rozmaitymi przejawami ludowej aktywności artystycznej w dwóch jej zasadniczych nurtach.
Przede wszystkim zwrócono uwagę na podtrzymywanie i kultywowanie ciągłości w zakresie dawnych rzemiosł i rękodzieła (np. tkactwo, garncarstwo, haft itp.), głównie tych ich gałęzi i regionalnych odmian, które charakteryzują się bogatym zdobnictwem i plastyczną urodą. Kontynuacja tradycyjnych wzorców i form estetycznych to pierwszy z owych dwóch głównych nurtów. Obok natomiast wyrosły zjawiska nie mające silnej bezpośredniej tradycji w dawnych społecznościach wiejskich, a zajmujące dziś istotne, niemal dominujące miejsce w ludowej twórczości plastycznej. Mowa tu o takich dziedzinach sztuki jak malarstwo i rzeźba. Obie one zostały w jakimś sensie wykreowane, a nawet stymulowane przez instytucje kultury ogłaszające konkursy i plenery dla twórców ludowych, organizujące wystawy i targi ludowej sztuki. Prace powstające w odpowiedzi na te zabiegi prezentowały szerokie spektrum technik i stylów i wielokrotnie nastręczały etnografom i plastykom trudności w kwalifikowaniu ich jako dzieła ludowe. Krąg artystów tworzących prace bywał szeroki i zróżnicowany, często wielu z nich nie miało dużo wspólnego z tradycją wiejską. Natomiast niejednokrotnie ujawniały się szczególnie wybitne, samorodne talenty tworzące prace, które określano jako dzieła sztuki naiwnej lub nieprofesjonalnej.
W dziedzinie rzeźby wielu twórców osiągało interesujące rozwiązania formalne, wielu wypracowało własny charakterystyczny styl, bądź indywidualny sposób ujmowania tematu.
Rozwój rzeźby ludowej powodowała też aktualna moda na ludową twórczość, której dzieła miały znamię oryginalnej prostoty, spontanicznej ekspresji i nie skażone były schematem profesjonalizmu. Na fali tej mody powstawały liczne prywatne kolekcje takich dzieł oraz rozkwitały kolekcje muzealne dokumentujące twórczość artystów ludowych w danym regionie.
Także Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej w swoich etnograficznych zasobach posiada bogaty, liczący kilkaset prac, zbiór rzeźb kilku lokalnych twórców związanych z regionem i prezentowany parokrotnie już w formie różnorodnych wystaw.
Obecna ekspozycja jest prezentacją dokonań rzeźbiarza, od niedawna współpracującego z kaliskim muzeum, Tadeusza Flaka z Pamiątkowa koło Iwanowic.
Urodzony w 1954 roku artysta już od dwudziestu lat wypełnia swoje życie pracą rzeźbiarską Wszystko zaczęło się - jak sam opowiada - od wizyty w kaliskim sklepie z dewocjonaliami, gdzie zwróciły jego uwagę drewniane figurki - ludowe rzeźby Frasobliwego i świętych Pańskich. Postanowił spróbować czy i jemu udałoby się wyłonić z drewnianego klocka pomyślany w wyobraźni kształt. I od tamtej pory lipowe i wierzbowe drewno oraz nożyk i dłutko stali się jego najlepszymi i najwierniejszymi przyjaciółmi. W efekcie tej przyjaźni z tworzywem i narzędziem co roku powstaje od kilkudziesięciu do ponad stu rzeźb rozmaitej wielkości. Spod ręki artysty wychodzą równie zgrabnie figurki kilkunastocentymetrowe, jak i imponujące dwumetrowe olbrzymy.
Prace Tadeusza Flaka odznaczają się oszczędnością środków wyrazu, zwartością i statycznością bryły przy zawsze frontalnym ujmowaniu tematu. Duże głowy o szerokich twarzach, zrytmizowany układ włosów i fałd odzieży, charakterystyczne ślady krótkich cięć nożyka na powierzchniach prac, to szczególne cechy formalne ludowego stylu rzeźb tego samorodnego artysty.
Tematyka prac odbija zainteresowania twórcy, a te są szerokie. W zakresie tematów sakralnych, obok wizerunków opartych na tradycyjnych wzorach ikonograficznych, pojawiają się nowi polscy święci, np. brat Albert i św. Faustyna. W twórczości Tadeusza Flaka historię reprezentują rzymscy żołnierze i piastowscy woje, a współczesność politycy, znaczące postacie życia publicznego oraz rzeźbione ilustracje aktualnych wydarzeń na świecie.
Szeroko rozbudowaną grupę tematyczną stanowią rzeźby przedstawiające zajęcia i tradycje dawnej wsi. Kosiarz, Żniwiarka, Międlarz, Nosiwoda, Baba z kierzynką to postacie dobrze znane autorowi, a zapamiętane z dzieciństwa, gdy życie wiejskie toczyło się jeszcze w dużym stopniu na stary sposób. W tym wypadku twórczość Tadeusza Flaka ma charakter i cel przekazu edukacyjnego, który ma ukazać różnice pomiędzy dawną, a obecną wsią.
Najulubieńszym jednak wątkiem artysty są muzykanci. Z drewnianych skrzypków, basetlistów, bębnistów itp. zestawia liczne kapele. Rzeźbi ich z zapałem i przyjemnością, ujawniając w ten sposób swą pogodną i wesołą naturę.
Wyrzezany z drewna muzykant okazałej wielkości, dwumetrowa rzeźba Dobrego Tatusia z trójką dzieci oraz przydrożna rzeźbiona przez niego własnoręcznie kapliczka to charakterystyczne akcenty otoczenia niewielkiego domku w Pamiątkowie, gdzie rzeźbiarz samotnie i w skromnych warunkach zamieszkuje. Do tego domku zaglądają już od dawna wielokrotnie różni goście ciekawi rzeźb i samego rzeźbiarza. Księża z Iwanowic, Sieradza i Łodzi zamawiający wyposażenia do kościołów, przedstawiciele muzeów, znawcy sztuki ludowej (np. Wojciech Siemion) oraz jej indywidualni miłośnicy, także spoza kraju, Niemcy, Holendrzy, mieszkańcy USA i Kanady, którzy nabywają prace Tadeusza Flaka do swoich kolekcji.
Ostatnio wizyty stały się coraz częstsze, a odwiedzają artystę nawet wycieczki szkolne i dzieci oglądają rzeźby, a także patrzą jak w rękach twórcy kawałek drewna przekształca się w figurkę woja, muzykanta lub świętego.
Mimo rosnącego zainteresowania jego twórczością, sam rzeźbiarz pozostaje osobą skromną, nie dąży do sławy i poklasku. Rzeźbi, gdyż lubi to robić, to jego pasja i sposób samorealizacji. Fakt, że znajduje licznych odbiorców swych prac utwierdza go tylko w przekonaniu, że obrał właściwą drogę dla wypowiadania siebie.
Wystawa rzeźb Tadeusza Flaka w salach kaliskiego muzeum ma za cel przede wszystkim przedstawić sylwetkę i dorobek artysty, ale także chce wskazać na żywe zjawisko z zakresu kultury regionu i wreszcie zaświadczyć o silnych związkach dnia dzisiejszego ze starą tradycją ludową.
Anna Jabłońska-Ważny
Powrót do podstrony: Ekspozycje czasowe
