Historia muzeum
Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej należy do najstarszych polskich placówek tego typu. W Kaliszu pierwsze próby utworzenia muzeum podjęto już w 1883 roku, kiedy to w lutym tegoż roku grupa kolekcjonerów zabytków przeszłości ogłosiła zamysł zorganizowania "Muzeum Archeologicznego Guberni Kaliskiej". Projektowi temu sprzeciwiły się jednak władze zaborcze.
Pomimo licznych przeszkód, dzięki konsekwencji sporej grupy miłośników i badaczy regionu, w 1900 roku w salach recepcyjnych kaliskiego ratusza otwarto "Wystawę archeologiczną i zabytków sztuki". Czynna ona była przez dwa pełne miesiące - maj i czerwiec. Jak na ówczesne warunki przygotowano ją niezwykle starannie, a dzięki towarzyszącemu jej katalogowi (i albumowi fotograficznemu) dokładnie znamy zawartość kolejnych działów ekspozycji, wśród których wyróżniono: wykopaliska i zabytki epoki pogańskiej, monety, militaria, pieczęcie, zabytki sztuki oraz piśmiennictwa. W skład komitetu organizacyjnego odpowiedzialnego za przygotowanie tej ekspozycji wchodzili: Zygmunt Wyganowski (jako przewodniczący), Alfons Parczewski, Adam Chodyński, Telesfor Kożuchowski, Józef Radwan i Kazimierz Rymarkiewicz. Mogła ona jednak powstać dzięki życzliwości ówczesnego gubernatora M. P. Daragana, który objął nad nią honorowy patronat.
Wspomniana wystawa rozbudziła duże zainteresowanie przeszłością. Podjęto liczne wykopaliska archeologiczne oraz przeprowadzono - na szeroką skalę - akcję dokumentacji wszelkich zabytków w regionie kaliskim. Dzięki tym społecznym inicjatywom w 1906 roku przy miejscowym oddziale Towarzystwa Popierania Przemysłu i Handlu powołano do życia Sekcję Starożytności, której głównym celem było gromadzenie zabytków archeologicznych i historyczno - artystycznych. Rok później na bazie zebranych zbiorów utworzono "Muzeum Archeologiczne".
W okolicznościowej odezwie Zarząd tego muzeum zwrócił się z prośbą do wybitnych przedstawicieli kaliskiej społeczności o dalsze przekazywanie tej placówce eksponatów oraz o wsparcie finansowe podjętej inicjatywy. Gromadził je ówczesny prezes Zarządu ksiądz kanonik Jan Sobczyński w domu Parafii św. Mikołaja, który wespół z Sewerynem Tymienieckim wymieniony apel podpisał.
W owym czasie w Kaliszu działały także dwie kolejne placówki gromadzące zbiory muzealne. Pierwszą z nich była Sekcja Pokazów i Pomocy Szkolnych funkcjonująca przy Towarzystwie Popierania Przemysłu i Handlu, natomiast drugą stanowił miejscowy oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Zbiory tego ostatniego były jednak niezwykle skromne. Ich znaczne powiększenie nastąpiło w 1911 roku, kiedy to baron Stanisław Graeve pełniący wówczas funkcję prezesa tego Towarzystwa - dołączył do nich swoją kolekcję etnograficzną składającą się przede wszystkim z wytworów ludowego rękodzieła artystycznego z regionu sieradzkiego.
Pod koniec tegoż roku w gmachu Towarzystwa Muzycznego udostępniono zwiedzającym drugie kaliskie muzeum - "Muzeum Krajoznawcze", w skład którego weszły zbiory obu wymienionych wyżej instytucji. Wreszcie w 1914 roku doszło do scalenia obu działających w mieście placówek muzealnych w jedną instytucję noszącą od tego czasu nazwę Muzeum Ziemi Kaliskiej. Jej nowa siedziba mieściła się w Pałacu Puchalskich przy dzisiejszym Placu Kilińskiego nr 4.
Zbiory muzeum szczęśliwie przetrwały lata I wojny światowej. Jednak dopiero w 1928 roku Muzeum przejęte zostało przez władze miejskie i przeniesione do ratusza. Zgromadzone kolekcje uporządkowano i w następnym roku udostępniono publiczności. W tych latach kaliskie muzeum wyrastało na jedną z najbardziej znaczących placówek muzealnych typu regionalnego w Polsce.
W czasie II wojny światowej zbiory zostały rozproszone i w znacznym stopniu zniszczone. Po jej zakończeniu przystąpiono do gromadzenia ocalałych eksponatów, nad którymi pieczę sprawowała - od 1946 roku - dawna kierowniczka Muzeum Zofia Hieropolitańska. Po dwóch latach intensywnych prac, w grudniu 1948 roku, udostępniono zwiedzającym pierwszą ekspozycję usystematyzowaną w cztery podstawowe działy: archeologiczno-historyczny, zniszczenia i odbudowy Kalisza po I wojnie światowej, zasłużonych Kaliszan i przyrodniczy. W lipcu 1952 roku Muzeum otrzymało nową siedzibę przy Alei Wolności 27, skąd w 1953 roku przeniosło się na ul. T. Kościuszki 12. W latach 1972-76 gmach ten znacznie rozbudowano (wg projektów E. Kaliny i W. Szczepeckiego).
W 1985 r. przed głównym wejściem do muzeum umieszczono niewielkie lapidarium elementów rzeźbiarskich różnego pochodzenia. Znajdują się tam między innymi: kartusz z herbem Junosza i napisem "Bursa Karnkoviana et Seminarium" pochodzący z bursy jezuickiej ufundowanej przez prymasa S. Karnkowskiego (przed zniszczeniem stała wzdłuż ulicy Piekarskiej), płaskorzeźba kamienna z herbem Kapituły gnieźnieńskiej zdobiąca nieistniejący już dzisiaj pałac arcybiskupów gnieźnieńskich, wzniesiony w 1353 r. przez arcybiskupa J. Bogorię-Skotnickiego oraz tablica (z 1945 r.) upamiętniająca pobyt Marii Konopnickiej w Kaliszu (niestety z błędną datą), umieszczona pierwotnie na tzw. Pałacu Puchalskich (przy Placu Kilińskiego).
Powrót do podstrony: Informacje ogólne
