Rezerwat archeologiczny Zawodzie
Historia grodu
Kalisz, dzięki pochodzącej z II w. po Chr. wzmiance Klaudiusza Ptolemeusza o starożytnej Kalisii, znany jest powszechnie jako "najstarsze z polskich miast".
Przeżywał on jednak wspaniałą świetność także w okresie wczesnego średniowiecza i odgrywał wówczas istotną rolę w procesie tworzenia się państwa wczesnopiastowskiego, a w świetle najnowszych koncepcji jest wielce prawdopodobne, że to właśnie tu znajdowała się kolebka pierwszych polskich władców - Piastów, którzy podbijając sąsiednie plemiona i niszcząc ich grody dotarli w rejon Ostrowa Lednickiego i Gniezna, gdzie założyli swoje nowe siedziby. Sercem ówczesnego Kalisza był gród położony wśród rozlewisk rzeki Prosny, w malowniczym zakątku dzisiejszego miasta - w dzielnicy Zawodzie. Po raz pierwszy w źródłach pisanych wspomniany on został przez Galla Anonima przy omawianiu zwycięstwa Bolesława Krzywoustego nad bratem Zbigniewem w trakcie walk toczonych pod koniec 1106 r., a jego przeszłość rozpoznano w miarę dokładnie w wyniku badań wykopaliskowych.
Zanim jednak doszło do powstania grodu, w okresie od VII do VIII w. istniał tam cmentarz ciałopalny z grobami kurhanowymi, a być może także i pogański ośrodek kultowy. Pierwsza, niewielka, ufortyfikowana osada została założona w tym miejscu w połowie IX w. i nieco później weszła ona - jako jeden z najważniejszych grodów wczesnośredniowiecznej Polski - w skład "państwa gnieźnieńskiego" - "Civitas Schinesghe". W X i XI w. nastąpiły znacznie zmiany w charakterze i rozplanowaniu tego grodu, w wyniku których powstał jego podział na część sakralną i rezydencjalną, a dawne funkcje mieszkalne i gospodarcze (produkcyjne i handlowe) przejęły w całości liczne osady otwarte usytuowane na Zawodziu i pobliskim Starym Mieście. Na początku XI w. na terenie grodu zbudowano niewielki, drewniany kościół oraz dom mieszkalny, który z uwagi na znalezione w nim przedmioty wolno uznać za siedzibę zamożnego kupca lub miejscowego dostojnika (komesa).
Kaliski gród Piastów, największy swój rozwój przeżywał za czasów księcia Mieszka III Starego, który nie tylko dokonał znacznego jego powiększenia, ale także ufundował w połowie XII w. jednonawową romańską świątynię pod wezwaniem św. Pawła, z emporą patronacką, półkolistym prezbiterium i wysoką wieżą. W podziemnej krypcie znajdującej się w jej wnętrzu pochowany został Mieszko III Stary (w 1202 r.), a nieco wcześniej jego syn Mieszko Mieszkowic (w 1193 r.).
Pod koniec XII w. z uwagi na liczne powodzie i związaną z nimi konieczność podniesienia walorów obronnych grodu, dokonano zmniejszenia jego powierzchni i znacznie podwyższono okalające go umocnienia obronne, które wzmocniono wieżą obronną, zbudowaną na kamiennych fundamentach.
W 1233 r. kaliski gród Piastów uległ zniszczeniu w trakcie najazdu wojsk księcia śląskiego Henryka Brodatego, który zbudował nowy gród w innym miejscu - oddalonym około 1,5 km na północ od Zawodzia i od tego czasu stary gród począł ulegać stopniowemu zniszczeniu, a ostateczny kres położył mu najazd Krzyżaków z 1331 r.
Obecnie teren grodu wczesnośredniowiecznego w Kaliszu - Zawodziu stanowi Rezerwat Archeologiczny Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej. Na jego terenie w 2007 r. przeprowadzono zakrojone na szeroką skalę prace rekonstrukcyjne związane z zagospodarowywaniem przestrzennym jego wnętrza. Wykonano je w ramach projektu "Gród kaliski - odbudowa i promocja spuścizny dziedzictwa kulturowego Europy" współfinansowanego ze środków UE (Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego).
W ich trakcie odtworzono bramę wejściową z mostem, palisadą i ostrokołem. W ciągu zachowanego do dzisiaj wału obronnego powstała drewniana wieża obronna z palisadą, a nieco dalej odbudowano fragment dawnych umocnień. Zrekonstruowano także fundamenty i część przyziemną romańskiej kolegiaty i zaznaczono w jej wnętrzu zarys pierwszego, drewnianego kościoła kaliskiego. W celu ukazania zabudowy mieszkalnej postawiono siedem budynków różniących się wielkością, techniką konstrukcji ścian oraz pokryciem dachów. Odtworzony został także grób kurhanowy z czasów plemiennych oraz wykonano dwie makiety (grodu i romańskiej kolegiaty) i repliki łodzi dłubanek.
Na terenie Rezerwatu Archeologicznego "Kaliski gród Piastów" na Zawodziu zapoznać się można z reliktami grodu wczesnośredniowiecznego oraz efektami prac rekonstrukcyjnych, a także obejrzeć dwie wystawy - multimedialną poświęconą przeszłości grodu i etnograficzną prezentowaną w budynku mieszkalnym ze schyłku XVIII w. Odbywają się tam również liczne imprezy plenerowe - m. in. "Jarmark Archeologiczny" i "Noc Kupały" (w czerwcu), "Biesiada Piastowska" (w sierpniu) i "Książęce miodobranie" (we wrześniu).
Powrót do podstrony: Rezerwat archeologiczny Zawodzie
